ناظم الاسلام كرمانى
510
تاريخ بيدارى ايرانيان ( فارسى )
ملتجى و تلگراف نمود لكن بخرج نرفت ولى مسئله دستخط دادن زمين درشت امروز بمردم رسيد و در بين مردم افتاد در مجالس و محافل مردم اين اعطاء را عنوان ميكنند تا در موقع چه پيش آيد و فرمانفرما چقدر متضرر شود . روز چهارشنبه پانزدهم رجب 1324 هجرى - جمعى از تجار و اصناف آمدند در خانهء آقاى طباطبائى و گفتند ما جناب آقا سيد عبد اللّه را خواهيم كشت چه اين ملت را فروخته و رشوه گرفت و زمينهاى درشت را از دولت براى خود و پسر و داماد خويش گرفته است جناب آقاى طباطبائى مردم را به نصيحت ساكت نمود و فرمود مسئله زمين مدتى است در بين است و متنازع فيه مىباشد ربطى برشوه ندارد البته اين عنوان را نكنيد كه در اول امر زحمات ما بهدر خواهد رفت . امروز حاج معين التجار بوشهرى هزار تومان داد به جناب آقا ميرزا محمد صادق كه بدهد باجزاء انجمن مخفى كه مواظبت داشته باشند بدگويان او را ساكت نمايند بلكه بتوان در وكالت از طرف ملت داخل شده و او را در جزو مبعوثان ملت برقرار نمايد جناب آقا ميرزا محمد صادق ده بيست تومانى بآقا شيخ محمد مازندرانى و قدرى هم بحاج جلال الممالك و يك و دو نفر ديگر داد و ما بقى را ميل فرمود . روز پنجشنبه 16 رجب 1324 هجرى - امروز آقايان رفتند بمجلس گويا نظامنامه را امضاء نكردند مردم هم از مجلس آمدند در خانه جناب آقاى طباطبائى و اجتماع و ازدحامى شد آقاى بهبهانى و حاج شيخ فضل اللّه و جناب صدر العلماء و سايرين هم آمدند هياهو و قيل و قال زياد شد قرار گذاردند كه روز شنبه دكانها را باز نكنند بعضى اذن گرفتند كه عين الدوله را بكشند زيرا كه آمده است شهر و رفته است در پارك و خانه خود . آقايان مردم را ساكت نموده تا روز شنبه مهلت خواسته و گفتند مستشار الملك رفته است حضور اعليحضرت شاهنشاه كه نظامنامه را بصحه برساند شما تا روز شنبه صبر كنيد اگر نظامنامه بصحه و امضاء نرسيد آنوقت آنچه بايد خواهد شد و ما هم با شما هرجا برويد خواهيم بود و اما آمدن عين الدوله به شهر شايد آمده است كه تدارك خود را ببيند و خانه و اسباب خانه خود را رسيدگى و به كسى بسپارد . طلاب به اين حرفها و مواعيد متقاعد نشدند تا اينكه جناب آقاى طباطبائى فرمودند تا پسفردا مهلت خواستهاند و من از طرف شما مهلت دادهام و قول دادهام شما صبر كنيد الاكرام بالاتمام اگر تا پسفردا مجلس رسمى منعقد نگرديد و نظامنامه به امضاء نرسيد من حاضرم كه برحسب ميل شما رفتار نمايم مردم متفرق شدند . در اول شب خبر رسيد كه تجار رفتند بسفارتخانهء انگليس متحصن شدند براى تأخير نظامنامه امروز مكتوبى از مسلمانان قفقاز رسيد كه نوشته بودند پنجاه هزار نفر فدائيهاى قفقاز براى يارى كردن ايرانيان از جان و مال گذشتهاند هروقت اشاره شود مىآيند بايران . اگرچه اثرى مترتب بر اين حرفها نخواهد شد و كسى پيدا نمىشود كه از جان و مال بگذرد لكن تا يك اندازه باعث قوة قلب عوام خواهد گرديد و ما هم برحسب وظيفهء تاريخنويسى آنچه بدست آريم مىنگاريم صورت يكى از مكاتيب قفقازيه اين است كه ذيلا نگاشته آمد .